Veilig werken, de visie van de vakbond

0
grondrecht2-9819153

laatste update: 18 januari 2006

De vakbeweging vindt: veilig en gezond werken is een grondrecht van elke werknemer. Dat geldt dus óók voor de veiligheid in een bedrijf.
Werkplekken en werksituaties moeten daarom zodanig ontworpen, gebouwd, gebruikt onderhouden én georganiseerd worden dat het gevaar op een ongeval minimaal is.

De primaire verantwoordelijkheid om – in samenspraak met de eigen werknemers – een veilige situatie te scheppen ligt bij de werkgever. De werkgever is ook degene die over de krachtigste gereedchappen én de bevoegdheid beschikt om dit tot stand te brengen. Dat vereist overigens wél dat veiligheid binnen de bedrijfsvoering net zo belangrijk is als andere aspecten, niet op papier, maar in werkelijkheid: safety first.

Veilig werken is het resultaat van inspanningen van werkgevers én werknemers.

De inspanningen die de werkgever pleegt om de bedrijfsaktiviteiten van begin tot eind veilig te organiseren blijkt in de praktijk een doorslaggevende invloed te hebben op de veiligheidssituatie in het bedrijf.

Factoren – naast mensen en techniek – met grote invloed op de werksituatie zijn onder andere:

  • werkdruk
  • werktijden
  • voorbeeldgedrag van managementszijde
  • is veiligheid een sluitstuk in het bedrijfsbeleid of niet
  • voorlichting, informatie, instructie aan werknemers
  • overleg en communicatie
  • onderhoud
  • veilige machines en apparaten
  • organisatie van het werk (b.v. veel onderaannemers, uitzendkrachten)

Allemaal onderwerpen waar het management – de werkgever – een beslissende invloed op kan hebben, en waar soms ernstige tekortkomingen bestaan.
Dat alles wil overigens niet zeggen dat volgens FNV Bondgenoten ‘veiligheidsbewustzijn’ van werknemers geen factor van belang zou zijn.

Veiligheidsbewustzijn en veilig gedrag van werknemers vormen daarnaast een factor die invloed heeft op de veiligheid van de arbeidsplaats.

Ongevallen worden nog vaak gezien als een uitsluitend resultaat van technisch óf menselijk falen. En omdat de hedendaagse techiek vaak wel in orde is, ligt het ‘dus’ al gauw aan de werknemer, die onvoldoende ‘veiligheidsbewust’, lees onvoorzichtig is geweest. De daaruit voortvloeiende veiligheidsfilosofie concentreert zich vervolgens eenzijdig op ‘veilig gedrag’.

FNV Bondgenoten is het niet eens met die visie.

Ongevallen zijn het topje van de risico-ijsberg

Behalve die ongevallen, waarvoor medische behandeling noodzakelijk is, zijn er veel bijna-ongevallen. Men spreekt wel van de ‘ongevallenpyramide’: in een organisatie waar 8 tot 10 zware ongevallen plaats vinden, vinden 1000 lichte ongevallen of zelfs 4000 incidenten per jaar plaats. Reken maar uit voor de eigen organisatie!

pyramide-7284101

Werknemer krijgt vaak zwarte piet

Ongevallen zijn een aanwijzing hoe veilig of onveilig een bedrijf is. Precieser geformuleerd : hoeveel aandacht er is voor veiligheid en veilig werken. Bedrijven die de registratie van ongevallen, ook kleine ongevallen, serieus nemen en dat gebruiken voor goed ongevalsonderzoek, kunnen er actief aan werken om de werksituatie veiliger te maken. Te vaak komt het voor, dat ongevallen toegeschreven worden aan slordigheid van de werknemer en het niet naleven van regels of procedures. Het ongeval wordt dan niet goed onderzocht, waardoor er onvoldoende wordt gedaan om herhaling te voorkomen.

Inrichten van een goed veiligheidsbeleid

Een goed veiligheidsbeleid, gericht op het voorkómen van ongevallen, bevat de volgende kernelementen:

  1. een actuele inventarisatie van risico’s, bijvoorbeeld in de risico inventarisatie en evaluatie (afgekort tot RI&E)
  2. een plan van aanpak – met termijnen! – waarin de maatregelen beschreven staan hoe deze risico’s vermeden kunnen worden of anders hoe er mee omgegaan moet worden, met heldere regels en procedures
  3. aanpak bij de bron: werkplekken en werksituaties moeten zodanig ontworpen, gebouwd, gebruikt onderhouden én georganiseerd worden dat het gevaar op een ongeval minimaal is. Het verstrekken van Persoonlijke Beschermingsmiddelen zoals helmen en veiligheidsschoenen aan werknemers voorkomt geen ongevallen, maar beperkt slechts de gevolgen. Dergelijke beschermingsmiddelen vormen dan ook niet meer dan het – soms noodzakelijke – sluitstuk van het veiligheidsbeleid.

    Werkgevers die zeggen: “hier werken we veilig, want iedereen heeft zijn beschermingsmiddelen en draagt ze ook”, schieten daarom fundamenteel tekort!

  4. management commitment: voorkom papieren beleid, zorg dat: het management aktief waakt over de naleving van afspraken en uitgangspunten.
  5. leren van ongevallen en indicenten is belangrijker dan het aanwijzen en straffen van schuldigen. Alleen als dat het uitgangspunt van ongevalsonderzoek is voorkom je de huichelarij van een afschuif- en afrekencultuur.
  6. een regelmatige evaluatie van de veiligheidssituatie, inclusief het analyseren van relevante (bijna-) ongevallen en het bijstellen van het veiligheidsbeleid. Alleen een veiligheidsbeleid dat leeft en onderhouden wordt kan echt goed zijn!

Andere aandachtspunten voor een goed veiligheidsbeleid:

  1. het aanwijzen en opleiden van mensen die als eersten verantwoordelijk zijn voor het aanpakken van de risico’s en knelpunten, en voor de bedrijfshulpverlening
  2. op papier zetten van het beleid, instemming (=goedkeuring) van de Ondernemingsraad, aan iedereen bekend maken en regelmatig onder de aandacht brengen
  3. een goed bedrijfsnoodplan: hoe moet er gehandeld worden als er echt iets fout gaat (brand of andere calamiteiten)

pijltop-9988957

bron-8378902

lidworden_animated-7195865