Toner kort en bondig

0

Tonerstof is een zeer fijnkorrelig mengsel van verschillende stoffen:

  • harspartikels om de toner op het papier te smelten en te fixeren
  • carbon black (koolzwart)
  • kleurpigmenten
  • magnetiseerbare metaaloxiden om elektrostatische lading te kunnen opwekken.

Toner wordt met name gebruikt in (laser)printers, kopieeraparaten en faxen.

Printers en copiers komen in grote getale voor in bedrijven. Toch heeft de één meer kans op blootstelling aan tonerstof en andere stoffen die door dit soort apparaten worden geproduceerd dan de ander.

Monteurs die de apparaten onderhouden en werknemers die toner-cassettes omwisselen hebben het meest met de problematiek te maken. Maar ook secretaresses en anderen die dicht bij printer of copier zitten, zeker als het betreffende apparaat intensief gebruikt wordt.

Mogelijke gevolgen voor veiligheid en gezondheid

Door het gebruik van toner in fotokopiermachines, laserprinters en faxen kunnen schadelijke stoffen worden geproduceerd en uitgestoten. Bijvoorbeeld:

  • stikstofdioxide (NO2)
  • tonerpoeder (fijn stof, carbon black), dat soms deeltjes zware metalen kan bevatten (kwik, kobalt, nikkel)
  • gechloreerde koolstofverbindingen
  • papierstof
  • vluchtige organische stoffen, zoals benzeen, styreen en tolueen
  • ozon (O3): vooral oudere apparatuur, moderne apparatuur veel minder

Een aantal van deze stoffen kan hinder veroorzaken, en in sommige gevallen ook schade aan de gezondheid van werknemers.
Onderzoek wijst uit dat bij lage concentraties stof geen gezondheidsrisico te verwachten is, mits “correct gebruikt goed geventileerd en regelmatig onderhouden”. En dáár gaat het in de praktijk nog wel eens verkeerd…

Een kleine rondgang op internet toont wel dat veel deskundigen (en minder deskundigen) erg verschillende meningen ventileren over de risico’s en waar die uit voortvloeien. Het laatste woord is hierover duidelijk nog niet gesproken!

Toch een poging om de meest genoemde gevaren in kaart te brengen:

  • ozon: tranende ogen, irritatie aan de luchtwegen; dit kán ook het gevolg zijn van een ozonreactie met stikstofdioxide, en dan kan de irritatie te wijten zijn aan formaldehyde
  • fijnstof: schade aan de luchtwegen, o.a. omdat hier zware metalen in kunnen voorkomen
  • tonerziekte in de vorm van allergie (astma, huidalergie)

Moderne printers en copiers verspreiden veel minder ozon dan oude apparaten. Slecht onderhoud en veroudering kunnen dat soms weer doen toenemen.
Irritatie van ogen en luchtwegen kan echter ook ontstaan doordat het Ozon reageert met stikstofdioxide onder invloed van (dag)licht . Dan kunnen zogenaamde aldehyden, bijvoorbeeld formaldehyde, ontstaan Een dergelijke reactie van ozon kan al plaatsvinden bij lage concentraties.

Daarnaast bestaat bij dit soort apparaten een risico op het vrijkomen van zogenaamd fijnstof. Fijnstof kan onder bepaalde omstandigheden leiden tot longschade.

Toch worden copiers en printers nog te vaak geplaatst op minder geschikte lokaties: in een slecht geventileerd hok, of midden in een (vaak ook niet erg riante) kantoorruimte. Ook wordt het wisselen van toner niet altijd even zorgvuldig uitgevoerd.

Voor schadelijke stoffen gelden zogenaamde grenswaarden, die de maximale concentratie van een stof in de lucht aangeven. In het geval van toner zijn o.a. de volgende van belang:

ozon: 0,12 mg per kubieke meter lucht
carbon black (‘roet’): 3,5mg per kubieke meter lucht
stikstofdioxide: advies SER: 0,4 mg per kubieke meter
papierstof/ cellulose: geen wettelijke grenswaarde; was voorheen 2mg/ m3

Normen als de Maximaal Aanvaarde Concentratie (MAC-waarde) voor ozon (= 0.12 mg/m3) en die voor stof mogen niet overschreden worden.

De MAC- waarde voor ozon (0,12 mg/m3) kan mogelijk overschreden worden door:

  • intensief gebruik van slecht onderhouden apparaten
  • te laat vervangen van de ozonfilters
  • bij gebruik van apparatuur in een te kleine, slecht geventileerde
    ruimte.

De zogenaamde geurdrempel voor ozon (het moment dat je de stof gaat ruiken) wordt meestal op 0,04 mg/m3 gesteld. Dat is dus een stuk lager dan de vanuit gezondheidsoverwegingen gehanteerde MAC-waarde.

Als de gezondheidsgrenswaarde overschreden wordt, of de hinder is structureel, dan zijn de te treffen maatregelen in een door de arbowet bepaalde volgorde van voorkeur de volgende:

  1. het vervangen van apparatuur door betere (modernere) apparaten. Daarbij moet rekening gehouden worden met het beperken van vrijkomen van schadelijke stoffen, maar ook met geluid en warmte.
  2. toepassing van bronafzuiging, plaatsen van filters, goed schoonmaken
  3. verbetering van de ruimteventilatie en/of
  4. het verplaatsen van de kantoorapparatuur naar een aparte (goed geventileerde) ruimte.

Laserprinters en kopieerapparaten worden ingedeeld in volume-klasses:

  • laag volume: minder dan 5000 copieën per maand
  • midden volume: meer dan 5000, maar minder dan 50.000 copieën per maand
  • hoog volume: meer dan 50.000 copieën per maand

Wat vindt FNV Bondgenoten ervan?

Werknemers mogen geen schade of hinder ondervinden van de stoffen waaraan zij worden blootgesteld. Dat geldt ook voor de stoffen die vrijkomen bij printen en/of copiëren.

Bestrijding aan de bron heeft de voorkeur, en dient plaats te vinden bij de aanschaf van apparaten: niet alleen snelheid, kosten per vel en gebruiksgemak moeten meettellen in de afweging, maar ook de produktie van schadelijke stoffen, warmte en geluid.

Ook dan nog vindt FNV Bondgenoten dat dergelijke apparaten bij voorkeur in aparte, goed geventileerde ruimtes moeten worden opgesteld. Al was het maar om te bereiken dat door RSI -risico belaagde beeldschermwerkers tot enige afwisseling in houding en werkzaamheden geprikkeld worden.

  1. ls er regelmatig sprake is van een hinderlijke ozonlucht en dit tot klachten leidt zal onderzoek moeten uitwijzen of en zo ja welke maatregelen noodzakelijk zijn.
  2. Als de gezondheidsgrenswaarde overschreden wordt, of de hinder is structureel, dan zijn de te treffen maatregelen in een door de arbowet bepaalde volgorde van voorkeur de volgende: a) het vervangen van apparatuur door betere (modernere) apparaten. Daarbij moet rekening gehouden worden met het beperken van vrijkomen van schadelijke stoffen, maar ook met geluid en warmte. b) toepassing van bronafzuiging, plaatsen van filters, goed schoonmaken c) verbetering van de ruimteventilatie en/of d) het verplaatsen van de kantoorapparatuur naar een aparte (goed geventileerde) ruimte.

    Bestrijding aan de bron heeft dus de voorkeur, en dient plaats te vinden bij de aanschaf van apparaten. Niet alleen snelheid, kosten per vel en gebruiksgemak moeten meettellen in de afweging, maar ook de produktie van schadelijke stoffen, warmte en geluid.

  3. Ook dan nog vindt FNV Bondgenoten dat dergelijke apparaten bij voorkeur in aparte, goed geventileerde ruimtes, liefst met afzuiging, moeten worden opgesteld. Dit geldt zeker voor kopieerapparaten Midden-volume en Hoog-volume. Ook voor laserprinters is het aan te raden om deze niet op de werkplek op te stellen, maar in een aparte goed geventileerde ruimte.
  4. Bijkomend voordeel kan zijn dat de door RSI-risico belaagde beeldschermwerkers tot enige afwisseling in houding en werkzaamheden geprikkeld worden.
  5. Voor het wisselen van toner worden vaak nog de volgende tips gegeven:
    • verwissel nooit de toner met uw blote handen. Draag handschoenen en een mondkapje

    • verpak de toner goed in een plastic zak en voer hem af als chemisch afval

  6. Zorg ervoor dat apparatuur goed, regelmatig en volgens voorschrift onderhouden wordt, inclusief het vervangen en schoonhouden van filters en dergelijke
  7. Evalueer na verloop van tijd of de maatregelen effect hebben gehad en of er geen klachten (meer) zijn

U kunt de situatie op de werkplek aan de orde stellen bij:

  • de Preventiemedewerker van het bedrijf (verplicht sinds juli 2005).
  • de Ondernemingsraad (OR) of Personeelsvertegenwoordiging (PVT); zij kunnen bijvoorbeeld samen met u kijken of de problematiek van printers en copiers ook is opgenomen in de (verplichte) Risico Inventarisatie en Evaluatie en of er al een Plan van Aanpak voor de problemen is.
  • de bedrijfsarts: tijdens het zogenaamde Arbeidsomstandighedenspreekuur kunt u de werksituatie met hem/haar bespreken. De bedrijfsarts kan een advies voor de werkgever of desgewenst Ondernemingsraad opstellen

Meer informatie en aanverwante onderwerpen

Deze informatie is gebaseerd op: