Infoblad: gevaarlijke stoffen op het werk

0
knop1_vgwm-7585022

Algemene informatie

Laatste update: 20 januari 2004

Wat zijn gevaarlijke stoffen ?

Gevaarlijke stoffen zijn stoffen die een mogelijk gevaar opleveren voor de veiligheid en gezondheid van werknemers.
Kenmerkend voor de risico’s van gevaarlijke stoffen op het werk is dat de gevolgen vaak wel ernstig, maar niet altijd direct zichtbaar of merkbaar zijn. Ze kunnen pas na jaren leiden tot ernstige gezondheidsklachten (denk aan kanker als gevolg van blootstelling aan asbest) of ernstige schade aan het milieu (denk aan zware metalen die zich in het milieu ophopen).

Drie hoofdcategorieën van ‘gevaar’

  1. acuut veiligheidsbedreigend. Bijv. brandbare stoffen of stoffen die een explosie kunnen veroorzaken
  2. acuut toxisch. Bijv. stoffen die bedwelmend of verstikkend zijn
  3. chronisch toxisch. Bijv. stoffen die op lange termijn schade aan luchtwegen, zenuwstelsel of de voortplantingsorganen veroorzaken. Ook stoffen die huid- en luchtwegenallergieën en kanker kunnen veroorzaken, vallen hieronder.

De drie hoofdcategorieën worden nader ingedeeld in specifieke gevaarseigenschappen:

  • ontplofbaar
  • oxyderend
  • zeer licht -, licht – en ontvlambaar
  • zeer vergiftig en vergiftig
  • schadelijk
  • bijtend
  • irriterend
  • sensibiliserend (kan tot allergie leiden)
  • kankerverwekkend
  • mutageen (schade aan genetische celmateriaal)
  • reprotoxisch (schade aan voortplantingsorganen)
  • milieugevaarlijk

Risicobeoordeling

In alle lidstaten van de EU gelden dezelfde wettelijke regels voor het beoordelen en indelen van stoffen op hun gevaareigenschappen. Die regels zijn bedoeld om stoffen op uniforme wijze van etiketten, waarschuwingen (R-zinnen) en veiligheidsinformatie (S-zinnen) te kunnen voorzien.

Voor etikettering: klik hier
Voor R- en S-zinnen: klik hier

Voor het beoordelen van de risico’s van gevaarlijke stoffen op de werkplek geldt de volgende stelregel:

Risico van gevaarlijke stof = omstandigheden(blootstelling) X schadelijk effect

Onder omstandigheden vallen:

  • omstandigheden waaronder gewerkt wordt;
  • wijze van blootstelling (inademing, huid- of oogcontact, opname via huid of inslikken);
  • mate van blootstelling (duur, frequentie en blootstellingsniveau)

Wat zegt de Arbowet?

In de Arbowet staan twee belangrijke artikelen die betrekking hebben op het werken met gevaarlijke stoffen:

Artikel 3 lid b -> de werkgever moet de gevaren en risico’s voor de veiligheid of gezondheid van de werknemer van gevaarlijke stoffen zoveel mogelijk in eerste aanleg bij de bron voorkomen of beperken;
Artikel 6 –> de werkgever is verplicht om in het kader van het arbobeleid maatregelen te nemen die nodig zijn ter voorkoming en beperking van zware ongevallen waarbij gevaarlijke stoffen zijn betrokken en de gevolgen daarvan voor de veiligheid en gezondheid van werknemers van de in het bedrijf, inrichting of deel daarvan werkzame werknemers

Daarnaast gaat hoofdstuk 4 van het Arbobesluit over ‘Gevaarlijke stoffen en biologische agentia’ en bevat nadere wettelijke voorschriften:

  1. algemene voorschriften (hygiene, etikettering, blootstellingsbeoordeling en -registratie, voorkomen van ongewilde gebeurtenissen, certificering van springmeesters en vrijgave van tankschepen, arbeidshygienische strategie, vereisten bij ventilatie)
  2. voorschriften bij het werken met kankerverwekkende stoffen
  3. voorschriften bij het werken met vinylchloride
  4. benzeenverbod
  5. asbestverbod en voorschriften ingeval uitzonderingen op verbod
  6. zandsteen- en zandstraalverbod en verbod op werken met bepaalde kankerverwekkende stoffen
  7. voorschriften bij het werken met lood(verbindingen)
  8. fosforluciferverbod
  9. biologische agentia (schimmels, bacterieën en virussen)
  10. voorschriften voor zwangeren, jeugdigen en thuiswerk in verband met gevaarlijke stoffen

Ten slotte is er een groot aantal arbo-beleidsregels waarin op specifieke onderdelen wordt toegelicht hoe de Arbeidsinspectie of een andere handhaver het voorschrift uit Arbowet of Arbobesluit in de praktijk toetst.
Enkele voorbeelden van dergelijke beleidsregels zijn:

  • Beleidsregel 4.2 over beoordelen van blootstelling aan toxische stoffen
  • Beleidsregel 4.9-2 over beheersmaatregelen bij lassen, gutsen, plasmasnijden en solderen van metaal
  • Beleidsregel 4.14 over beoordeling van blootstelling aan kankerverwekkende stoffen
  • Beleidsregel 4.46 over gebruik van persoonlijke beschermingsmiddelen bij asbestsloop

Andere wetgeving op het gebied van gevaarlijke stoffen

Naast de Arbowet bestaat nog meer wet- en regelgeving op het gebied van gevaarlijke stoffen. Handhaving van de verschillende wetten is verspreid over verschillende inspectiediensten. De belangrijkste zijn de Arbeidsinspectie en de Milieuinspectie. Zij handhaven op de volgende onderwerpen en wetten:

  • arbeidsomstandigheden: Arbowet, Bestrijdingsmiddelenwet, Mijnwet
  • verpakkingseisen, productinformatie: Wet Milieugevaarlijke stoffen, Warenwet, Bestrijdingsmiddelenwet, Wet op geneesmiddelenvoorziening, Diergeneesmiddelenwet
  • milieuvoorschriften: Wet Milieubeheer, Wet Milieugevaarlijke stoffen
  • brandpreventie: Arbowet, Brandweerwet
  • calamiteitenpreventie: Arbowet, Rampenwet
  • vervoer: Arbowet, Wet vervoer gevaarlijke stoffen

Naar een verantwoorde aanpak van gevaarlijk stoffenbeleid in bedrijven

Het gevaarlijke stoffenbeleid in een bedrijf moet gebaseerd zijn op een planmatige aanpak. Volgens de arbowet moet dit beleid de volgende onderdelen bevatten: herkennen, evalueren, beheersen en voorlichten.

  1. Herkennen.
    In het kader van de Risico Inventarisatie en Evaluatie (RIE) worden de werkplekken en onderdelen van het productieproces geïnventariseerd waar een mogelijk risico is door het werken met gevaarlijke stoffen.
  2. Evalueren.
    De risico’s bij het werken met gevaarlijke stoffen worden, in het kader van de RI&E, geëvalueerd op basis van de gevaarseigenschappen, de aard van het effect en de wijze en mate van blootstelling. Belangrijk is dat bedrijven in principe verplicht zijn om het niveau van blootstelling te meten! Voor stoffen waarvoor een MAC-waarde (maximaal aanvaarde concentratie) geldt moet het blootstellingsniveau getoetst worden aan de geldende MAC-waarde.
  3. Beheersen.
    De werkgever is verplicht om maatregelen te treffen om de blootstelling aan gevaarlijke stoffen te beperken of te voorkomen indien er een risico voor de veiligheid of gezondheid van werknemers bestaat. De maatregelen moeten zoveel als redelijkerwijs mogelijk is aan de bron (niveau 0) worden genomen. Het beschikbaar stellen van persoonlijke beschermingsmiddelen is het laatste niveau waarop maatregelen kunnen worden genomen (niveau 3). Maatregelen op niveau 1 en 2 zijn het scheiden van mens en bron en het aanleggen van ventilatie- en afzuigsystemen.
  4. Voorlichting en instructie.
    De werkgever is verplicht om de betrokken werknemers voor te lichten over de risico’s verbonden aan het werken met gevaarlijke stoffen en over de maatregelen die genomen zijn om de risico’s te beperken. De werknemers zijn verplicht om de voorlichting te volgen en instructies op te volgen. Het beschikbaar stellen van veiligheidsinformatiebladen aan werknemers valt onder dit onderdeel.

Zie voor meer gedetailleerde informatie:

  • Handboek ‘Gevaarlijke stoffen op het werk’, P.R.M. Kerklaan, Sdu Uitgevers, 1997
  • Nationale MAC-lijst, Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Sdu Uitgevers, (uitgave in de serie AI-bladen), ook op het internet te vinden bij de SER
  • Arbo Informatiebladen (AI-bladen) uitgegeven door Sdu uitgevers in samenwerking met het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid:
    o nr. 3 Asbest, o nr. 5 Veilig werken in besloten ruimten o nr. 6 Werken met kankerverwekkende stoffen en processen o nr. 9 Biologische agentia o nr. 12 Zwangerschap en arbeid o nr. 18 Laboratoria o nr. 19 Industriële verfverwerking o nr. 22 Werken met verontreinigde grond en verontreinigd grondwater o nr. 23 Toxische stoffen in de houtverwerkende industrie o nr. 25 Preventie van zware ongevallen door gevaarlijke stoffen o nr. 26 Veiligheidsinformatiebladen en werkpleketikettering o nr. 27 Medisch toezicht op radiologische werkers o nr. 28 Veilig werken met bestrijdingsmiddelen o nr. 31 Gezondheidsrisico’s van gevaarlijke stoffen

    Te bestellen via www.sdu.nl


  • Chemiekaarten. Gegevens voor veilig werken met chemicaliën. Uitgave van TNO Arbeid, VNCI (Ver. van de Ned. Chemische Industrie) en ten Hagen & Stam