Arbosite FNV Bondgenoten: Persbericht SZW

0
 

(persbericht 99/189 SZW d.d. 28 oktober 1999)

De werkdruk in Nederland is hoog. Jaarlijks belanden te veel mensen in de WAO door psychische problemen. Omdat ze de druk van het werk niet meer aankunnen. Of omdat ze conflicten hebben op hun werk. Of omdat problemen thuis overlopen in het werk. Niet alleen in het bedrijfsleven, maar ook bij de overheid.
Wat is nou eigenlijk het probleem? In Nederland verrichten zeven miljoen mensen betaald werk. Van hen hebben er 1,7 miljoen regelmatig te maken met een hoge werkdruk. Dat is één op de vier. Misschien bent u dat zelf. Maar anders is de kans groot dat uw linkerbuurman of uw rechterbuurvrouw tot die groep behoort.

De consequenties van een te hoge werkdruk zijn ingrijpend. Van de mensen die in de WAO terecht komen heeft één op de drie last van psychische klachten. Veel van die mensen hebben die klachten gekregen op hun werk. Door een hoge werkdruk of door conflicten met hun baas. De maatschappelijke kosten van uitval door psychische problemen bedragen vijf miljard gulden per jaar. En dan hebben we het alleen nog over de kosten die in geld zijn uit te drukken.

Dat zijn feiten die er niet om liegen. Als staatssecretaris van Sociale Zaken ben ik verantwoordelijk voor arbeidsomstandighedenbeleid en sociale-zekerheidsbeleid. En als lid van het kabinet voel ik me mede verantwoordelijk voor de rol die de overheid speelt als werkgever. En ik denk dat de overheid zich door een goed beleid moet inspannen om uitval door werkdruk een halt toe te roepen. Niet alleen als overheid, maar ook als werkgever.

Wij hebben als rijksoverheid de opdracht om op een gezonde manier met onze werknemers om te gaan. Niet alleen omdat we dat als goed werkgever verplicht zijn. En niet alleen omdat de overheid op een krappe arbeidsmarkt aantrekkelijk moet zijn voor nieuw talent. Maar ook omdat we een voorbeeldfunctie vervullen voor het bedrijfsleven.

Ik ben blij dat ik niet de enige ben die zich het probleem van de werkdruk aantrekt. Ook u bent bezig met de werkdruk bij de overheid. Daarom bent u naar deze bijeenkomst gekomen. Als P&O-functionaris van departement of overheidsdienst. Als vertegenwoordiger van een ondernemingsraad. Of als vertegenwoordiger van een vakbond.

Wij moeten erin slagen op een goede manier de werkdruk aan te pakken. Wij moeten erin slagen om het ziekteverzuim door stress en conflicten op het werk te verminderen. Wij moeten erin slagen om de WAO-instroom door werkdruk te verminderen. Als dat lukt, kunnen we op een geloofwaardige manier ook het bedrijfsleven op zijn verantwoordelijkheid aanspreken.

Uw taak is dus belangrijk. Maar uw taak is niet eenvoudig. Werkdruk is iets anders dan hard werken. Er bestaat geen simpele relatie tussen hard werken en arbeidsongeschiktheid. We lossen het probleem niet op door allemaal gewoon wat minder uren te gaan werken. En we lossen het probleem ook niet op door allemaal wat minder hard te gaan werken.

Nederlandse werknemers ervaren een hogere werkdruk dan hun collega’s in de rest van Europa. Uit internationaal onderzoek blijkt dat meer dan de helft van de Nederlandse werknemers last heeft van een hoog werktempo. In de rest van Europa is dat aanzienlijk minder.

Hoe kan dat nou? Wordt er in Nederland echt harder gewerkt dan in de rest van Europa? Is de werkdruk hier zoveel hoger dan in het buitenland? Internationaal vergelijkend onderzoek geeft op die vraag geen duidelijk antwoord. De resultaten van dat onderzoek roepen vooral nieuwe vragen op.

Paradox één is dat Nederlandse werknemers minder uren werken dan hun Europese collega’s, maar toch een hogere werkdruk ervaren. Misschien moet juist dankzij de vele vrije tijd in Nederland de werktijd extra efficiënt worden benut.

Paradox twee is dat Nederlandse werknemers veel autonomie krijgen. De arbeidsvoldoening in Nederland is dan ook hoog. Hoger dan in andere Europese landen. Maar ondanks die zelfstandigheid en ondanks die voldoening, kunnen veel mensen hun werk toch niet meer aan. Misschien geeft die autonomie wel voldoening en werkdruk tegelijkertijd.

Paradox drie is een binnenlandse paradox. Vrouwen werken gemiddeld minder uren dan mannen. Toch belanden veel meer vrouwen dan mannen door psychische klachten in de WAO. Vaak gaat het om jonge alleenstaande vrouwen zonder de dubbele taak van gezin en werk.

Ik heb voor deze paradoxen geen simpele verklaring. Maar deze paradoxen maken wel wat duidelijk. Werkdruk is geen kwestie van te veel werken. Werkdruk is geen kwestie van te hard werken. Werkdruk is een complex probleem waarbij tal van factoren een rol spelen. Niet de hoeveelheid werk die we doen is het probleem, maar de manier waarop we met die werkdruk omgaan.

Het is een probleem dat maatwerk vraagt. Maatwerk per bedrijfstak. En maatwerk per bedrijf. Dat is de belangrijkste reden dat het kabinet vorig jaar met de Stichting van de Arbeid afspraken heeft gemaakt over arboconvenanten. Zulke convenanten maken maatwerk mogelijk. En dank zij dat maatwerk kunnen convenanten veel effectiever zijn dan centrale regelgeving.

Binnenkort installeren we een Commissie psychische arbeidsongeschiktheid. Deze commissie moet afspraken maken met alle betrokkenen over preventie en reïntegratie bij ziekte en arbeidsongeschiktheid om psychische redenen. Daarnaast zijn we bezig met onderzoek om per sector de arbeidsrisico’s en het verband tussen die risico’s en uitval in kaart te brengen.

Maar het beleid stopt niet bij onderzoek. Voor een aantal sectoren met specifieke risico’s werken we samen met de sociale partners aan arboconvenanten. Een van die sectoren is het Rijk.

Straks gaan de vertegenwoordigers van sociale partners bij de rijksoverheid en ik een intentieverklaring ondertekenen. In die intentieverklaring spreken we uit dat we binnen één jaar zullen komen tot een arboconvenant voor het Rijk. Met concrete doelstellingen voor vermindering van de werkdruk. En met maatregelen waarmee we die doelstellingen ook gaan halen.

In de intentieverklaring wordt afgesproken dat de departementen een plan van aanpak zullen ontwikkelen. U moet daarmee dus aan de slag. U moet in beeld brengen wat op uw departement de stand van zaken is. Wat de omvang van het probleem is, wat de oorzaken van het probleem zijn en welke maatregelen genomen moeten worden. En op welke wijze monitoring en evaluatie zal plaatsvinden.

Wat die oorzaken ook zijn, een essentieel onderdeel van elke oplossing vormt een goede verzuimbegeleiding. Stress op het werk is een serieus probleem. Maar het wil er bij mij niet in dat mensen die zich ziek melden door een te hoge werkdruk of door conflicten op het werk definitief arbeidsongeschikt zijn.

Ik denk dat deze mensen in veel gevallen, met de nodige inspanning, weer aan de slag geholpen kunnen worden. Is het niet in hun oude functie, dan is het wel in een andere functie. En is het niet bij hun oude werkgever, dan is het bij een andere werkgever. Daar ligt een belangrijke taak voor het management van organisaties. Dat moet er snel bij zijn als zich spanningen voordoen. Snel erbij zijn, aandacht geven, dat is het halve werk.

De intentieverklaring die we vandaag ondertekenen is van betekenis voor een betere beheersing van de werkdruk bij het Rijk. Maar daarmee zijn we er nog niet. De invulling van het arboconvenant en de uitwerking van het arboconvenant zullen u nog geruime tijd bezig houden. U heeft belangrijk werk te doen en u zult het er druk mee krijgen. Maar laat u niet gek maken. U hebt een lange weg te gaan. Ik denk dat u dankzij deze conferentie vandaag op die weg een paar belangrijke stappen vooruit zult zetten.