FAQ: koel- en snijvloeistoffen

0

Laatste update 8 april 2002

In een metaalbedrijf worden bij het bewerken van staal en aluminium op draaibanken koelsmeermiddelen gebruikt. De verouderde machines lekken vaak flink en tijdens verspanende bewerkingen staat de productiehal regelmatig blauw van de rook en nevel. Wat zijn de gezondheidsrisico’s van koelsmeermiddelen en waar moet je op letten om gezond te kunnen werken.

Bij het gebruik van koelsmeermiddelen ontstaan inderdaad dampen, rook en nevel die schadelijke stoffen en kleine metaaldeeltjes bevatten. Door inademing en huidcontact kan een werknemer daaraan blootgesteld worden.
Koelsmeermiddelen zijn er in vele soorten. Afhankelijk van de samenstelling kunnen ze een gevaar voor de gezondheid opleveren. Bekende ‘boosdoeners’ zijn nitrosaminevormende componenten of omstandigheden (smeermiddelen in waterig milieu), biociden en pak’s (polycyclische koolwaterstoffen).

Effecten die op korte termijn kunnen ontstaan zijn bijvoorbeeld allergische klachten (eczeem). Op de langere termijn kunnen ernstige effecten zoals kanker ontstaan.
Of er door het gebruik van koelsmeermiddelen ook daadwerkelijk gezondheidseffecten optreden hangt af van allerlei factoren: hoe zijn de arbeidsomstandigheden, hoe is het onderhoud aan de machines etc. Kortom, in welke mate en intensiteit worden werknemers blootgesteld.

Een leverancier van koelsmeermiddelen is verplicht om een veiligheidsinformatieblad bij te leveren. Maar die productinformatie schiet helaas vaak tekort: de samenstelling van de vloeistof wordt uiterst globaal aangegeven. Er wordt b.v. alleen gemeld dat het middel ‘additieven’ bevat maar niet welke dit zijn.
Vaak worden de mogelijke risico’s bij verhitting tijdens het verspanen over het hoofd gezien. Er worden geen of verouderde MAC-waardes vermeld. MAC betekent: maximaal aanvaarde concentratie. Zolang de MAC-waarde niet wordt overschreden lopen werknemers geen gezondheidsrisico’s.

De plicht tot het voorkomen van gezondheidsschade ligt in de eerste plaats bij de werkgever. Als uit metingen blijkt dat de concentraties schadelijke stoffen te hoog zijn moet de werkgever maatregelen nemen. Het overschakelen op minder schadelijke koelsmeermiddelen, het goed afzuigen van rook en nevel, het regelmatig reinigen en onderhouden van apparatuur zijn voorbeelden van maatregelen die een werkgever in het kader van de Arbowet moet treffen. Werknemers moeten zich natuurlijk aan de instructies houden en gebruik maken van persoonlijke beschermingsmiddelen.

Hebt u vragen of maakt u zich zorgen over uw gezondheid neem dan in ieder geval contact op met uw arbodienst. Als de problematiek in overleg met uw leidinggevende niet verholpen kan worden, is het ook mogelijk de Ondernemingsraad van het bedrijf – indien aanwezig – te benaderen. De OR heeft namelijk een groot aantal bevoegdheden om aktief op te treden bij problemen met gezond en veilig werken.