Werkdruk, hoort het erbij?
Laatste update:29 maart 2005
Tien redenen waarom u harder moet werken dan gezond voor u is... of misschien toch niet?
1. Werkdruk hoort nu eenmaal bij dit type werk
Of u
nu werkt als gedetacheerde in de IT, in een hoveniersbedrijf waar geoogst
moet worden, bij een alarmcentrale of in het wegtransport. Overal wordt
gezegd: ‘Werkdruk hoort nu eenmaal bij dit beroep. Je kiest voor
dit beroep, dus je kiest ook voor een hoge werkdruk.'
Eigenlijk vreemd. Want als dit bij elk beroep wordt beweerd dan is het
dus niet iets typisch voor een bepaald beroep.
Veel mensen zien hun beroep als iets dat niet te veranderen is. En dat
is onjuist. In een branche zijn vaak grote verschillen tussen hoe bedrijven
het werk verdelen en met de planning omgaan. Er zijn bedrijven die maatregelen
nemen om de werkdruk te verlagen. Bij het bedenken van maatregelen die
in bepaalde omstandigheden effect sorteren, denkt FNV Bondgenoten graag
met u mee.
2. Als je nee zegt ben je niet ambitieus
In
veel bedrijven durven mensen geen twijfels te uiten, uit angst om afgeschilderd
te worden als ‘niet ambitieus' of ‘niet gemotiveerd'. Volgens
deze gedachte geloven mensen die bezwaren maken niet in het product dat
wordt geleverd, of het karwei dat moet worden geklaard.
Dit is onterecht. In plaats van overhaaste beslissingen te nemen is het
van groot belang om de besluiten goed af te wegen. Is het plan wel haalbaar?
Zijn er geen onverwachte obstakels? Kunnen we wel de kwaliteit leveren
die de klant van ons vraagt?
Collega's die deze vragen stellen moeten gekoesterd worden. Zij voorkomen
dat het bedrijf ondoordachte plannen gaat uitvoeren.
3. Als we niet hard werken streeft de concurrentie ons voorbij
Een veelgebruikt
argument om de werkdruk te verhogen is dat de concurrent ons anders voorbij
streeft. Vervolgens gaat de concurrent ook weer harder werken. Daarna
moeten wij er nóg een schepje bovenop doen...
Uiteindelijk is dit een race zonder winnaar. Door het allemaal nog sneller
te willen struikelen de werknemers. En bewijzen noch zichzelf, noch het
bedrijf een goede dienst.
Natuurlijk is het van belang om naar de concurrentie te kijken. Wat doet
de concurrent beter dan ons bedrijf? Toch komt het zelden voor dat werknemers
bij de concurrent harder werken. Misschien is het werkproces daar wel
beter georganiseerd, wordt er meer rekening gehouden met wensen van de
klant, worden er minder fouten gemaakt of is de communicatie in het bedrijf
beter georganiseerd. Dit zijn belangrijkere punten in de concurrentieslag
dan het achter elkaar aan hollen.
4. De klant wil snel behandeld worden
Volgens
velen is ‘de klant' de oorzaak van alle werkdruk-ellende. De klant
wordt ongeduldig als hij een halve minuut moet wachten aan de telefoon
en wil met voorrang behandeld worden.
Natuurlijk is de klant in vergelijking met vroeger mondiger geworden.
Maar is dat erg? Als een klant boos is dat de bus vijf minuten te laat
is, is dat vervelend voor de chauffeur. Tegelijkertijd is dit te wijten
aan het busbedrijf dat de routeplanning niet goed georganiseerd heeft.
Veel heeft te maken met de verwachtingen die een bedrijf wekt bij de klanten.
Als een bedrijf garandeert dat storingen binnen een halve dag worden verholpen,
is het niet raar als de klant verwacht dat deze service daadwerkelijk
wordt geleverd.
De verwachtingen die worden gewekt, behoren een onderwerp te zijn voor
overleg tussen werknemers en leiding.
5. Stress is gezond
"Mensen hebben
een extra prikkel nodig. Als mensen niet moéten presteren, doen
ze minder. Stress houdt mensen scherp."
Dit wordt vaak gezegd door ondernemers. Tot op zekere hoogte klopt het
ook. Stress is in het algemeen een gezonde reactie om lastige situaties
tot een goed einde te brengen. Dat is echter het geval tijdens situaties
van korte duur.
Het probleem ontstaat wanneer stress chronische vormen aanneemt: als mensen
niet af en toe, maar voortdúrend op de toppen van hun capaciteiten
moeten werken. De vergelijking tussen werken en topsport wordt vaak gemaakt,
maar de Olympische Spelen worden maar één keer in de vier
jaar gehouden.
Het is buitengewoon ongezond om gebukt te gaan onder chronische stress.
Dit kan leiden tot een veelheid aan klachten als concentratieverlies,
lusteloosheid, slaapproblemen, hartstoornissen en burn out. De hoge werkdruk
wordt niet voor niets gezien als een belangrijke veroorzaker van de intrede
in de wao.
6. Het is de schuld van de ATV
In
veel bedrijven heerst de opvatting dat werkdruk is veroorzaakt door de
arbeidstijdverkorting. Werkgevers zeggen dat de werkdruk zal verminderen
als de ATV wordt teruggedraaid.
Het is waarschijnlijk dat de invoering van ATV heeft geleid tot meer werkdruk.
Werkgevers hebben indertijd namelijk geprobeerd de ATV op een zo goedkoop
mogelijke manier in te voeren. Precies zoals werkgevers dat doen met de
invoering van nieuwe computers of met het veranderen van de werkorganisatie.
Er zijn echter geen aanwijzingen dat de werkdruk hoger is in bedrijven
met meer arbeidstijdverkorting. Uit studies in afzonderlijke bedrijven
naar de invoering van arbeidstijdverkorting blijkt evenmin dat de oorzaak
voor hoge werkdruk in het korter werken moet worden gezocht. Met name
de voortdurende efficiency-slag die wordt geleverd, het veranderen van
taken en werkwijze, veroorzaakt de hoge werkdruk.
Het terugdraaien van de ATV is dan ook absoluut geen oplossing. Als iedereen
weer veertig uur gaat werken wordt men nog langer dan nu blootgesteld
aan hoge werkdruk. Het voordeel van de ATV is juist dat men nog af en
toe een dag of een middag vrij heeft om tot rust te komen.
7. Het komt door de leefdruk
‘Leefdruk' is
een nieuw woord. Volgens sommige werkgevers gaat er van de vrije tijd
ook een druk uit op mensen. We moeten zoveel in onze vrije tijd en mogen
niets meer missen. We steken energie in de opvoeding van kinderen, in
relaties met vrienden, in het culturele leven en in actieve vakanties.
Door de opeenstapeling van dingen die moeten gebeuren, hebben mensen geen
tijd meer om van het werk uit te rusten.
Het is inderdaad zo dat de vrije tijd van mensen redelijk gevuld is. De
organisatie levert problemen op. Anderzijds is het niet juist om de vrije
tijd puur te zien om ‘bij te tanken' van het werk. Mensen hebben
het recht om zich in hun vrije tijd te ontplooien, voor anderen te zorgen
of zich te bezinnen op zaken buiten het werk. En zoals het werk soms gevolgen
heeft voor de privé-situatie, zo heeft de privé-situatie
soms gevolgen voor het werk.
Vaak blijkt er sprake te zijn van een wankel evenwicht tussen eisen die
op het werk worden gesteld en de privé-omstandigheden van werknemers.
Als er privé iets gebeurt en een werknemer uitvalt, wordt al snel
met de vinger gewezen naar ‘privé-problemen'. De oorzaak ligt
echter in het kwetsbare evenwicht tussen privé en werk: er hoeft
maar iets te gebeuren of de werknemer is gevloerd.
8. We kunnen geen mensen krijgen
‘We willen best iets doen aan vermindering van de werkdruk, maar we kunnen gewoon geen mensen krijgen!' In een situatie van een krappe arbeidsmarkt lijkt het alsof de werkgever niets kan doen aan de hoge werkdruk.
Anderzijds moeten bedrijven ten tijde van een krappe arbeidsmarkt zuinig zijn op hun werknemers. Als mensen door ziekte uitvallen, is er niet zo snel vervanging. En het is helemaal vervelend als werknemers het bedrijf de rug toekeren, omdat het werk in een ander bedrijf leuker is met minder werkdruk.
Juist in een situatie van een krappe arbeidsmarkt moet de werkgever iets doen aan de hoge werkdruk. Dit valt ook op in de wervingsspotjes voor personeel in de informatica. Hier wordt geadverteerd met het vooruitzicht van werktijden waarbij werknemers zelf hun kinderen naar bed kunnen brengen.
9. Het zit tussen de oren
‘Werkdruk is
vaag. Je kunt het niet meten. Mensen beelden het zich in. Waarom heeft
de één wel last van hoge werkdruk en de ander niet?'
Dit zijn nogal wat misverstanden op een rijtje. Ten eerste is werkdruk
een heel simpele kwestie van tijd: het verschil tussen de tijd die u nodig
heeft om het werk te doen en de tijd die beschikbaar is. Dit tijdgebrek
is te meten. Verder kan het zijn dat de ene werknemer meer tijd nodig
heeft dan de ander, omdat de één minder ervaring of opleiding
heeft dan de ander. Mensen verschillen nu eenmaal en hebben verschillende
kwaliteiten.
De afgelopen jaren is er door deskundigen veel werk gestoken in betere
meetmethoden van werkdruk. FNV Bondgenoten heeft bijvoorbeeld de Quick
Scan Werkdruk ontwikkeld, een goedkope manier om in het eigen bedrijf
een analyse van de werkdruk te maken. Ook arbodiensten beschikken over
allerlei meetinstrumenten. Als in een bedrijf voortdurend het argument
wordt gebruikt dat werkdruk ‘vaag' is, kan het geen kwaad om een
onderzoek te doen teneinde met ‘harde' cijfers te komen.
10. Je moet stressbestendig worden
Volgens
veel werkgevers moet er vooral geïnvesteerd worden in het omgaan
met werkdruk. Voor grote aantallen functies wordt tegenwoordig de eis
gesteld van ‘stressbestendigheid'. Zo'n eis zegt vooral iets over
het bedrijf dat personeel vraagt: het werk is niet op een goede manier
georganiseerd. Niet solliciteren dus!
Aan de andere kant is er niet veel op tegen als werknemers cursussen krijgen
in stress-management of time-management. Ook ontspanningsoefeningen of
training in het omgaan met lastige situaties kunnen geen kwaad.
Het omgaan met werkdruk is echter alleen zinvol als ook iets wordt gedaan
aan vermindering van werkdruk. Het is nuttig dat de buschauffeur een cursus
krijgt in het omgaan met lastige passagiers, maar het is noodzakelijk
dat de bus op tijd rijdt. Dan hebben de passagiers immers minder klachten.
Preventie van werkdruk moet hoog op de agenda komen te staan.