Werken in de winterkou

Laatste update: 20 december 2007

FNV Bondgenoten krijgt uiteraard vooral in de wintermaanden veel vragen over werken bij koude en extreem koude temperaturen. We zetten de regels en inzichten daarom (beknopt) op een rij.

De risico's
Wat zegt de arbowet?
De wetsartikelen op een rij
Meer informatie
Dossier 'koud en warm op het werk'
De uitgangspunten van de Arbeidsinspectie

De risico's

Bij het werken onder extreme kou kan het werk vaak niet meer goed worden uitgevoerd.
De bloed-toevoer naar handen (vingers) of voeten (tenen) wordt tot een minimum teruggebracht. De Arbeids-inspectie spreekt in dit verband van 'fysiologische amputatie'. Handschoenen zijn noodzakelijk (als de taak dit toelaat, dus niet bij beeldschermwerk).

Het werken onder extreme koude kan leiden tot onderkoeling. Als de temperatuur in de kern van het lichaam van mensen daalt tot 33ºC kan dat leiden tot een toestand van bewustzijnsvernauwing.
Als de temperatuur nog verder daalt heeft dit gevolgen voor het hartritme. Ernstige onderkoeling komt onder werknemers in Nederland overigens niet veel voor: jaarlijks worden er in Nederland zo'n 150 gevallen van ernstige onderkoeling behandeld, meestal is dan alcohol in het spel.

Naast schade aan de gezondheid kan het werken in de kou ook gewoon hinderlijk zijn: het klimaat is niet meer behaaglijk. Ook dan is het aan te bevelen om, indien mogelijk, maatregelen nemen.

Wat zegt de arbowet?

Vier invalshoeken zijn van belang bij de arbowetgeving over dit onderwerp:

  1. Artikel 5 arbowet - gaat over de wettelijk verplichte Risico Inventarisatie en Evaluatie (afgekort: RIE)
    Hierin moet de werkgever een schriftelijke beschrijving geven van de gevaren waaraan werknemers worden blootgesteld. Als werken onder koude omstandigheden vaak voorkomt, moet dit in de RIE vermeld worden. En daarbij moetde werkgever ook aangeven welke maatregelen hij treft om het gevaar te voorkomen, dan wel te beperken. De werkgever moet zijn werknemers informeren over gevaren en oplossingen, ook over werken in koude omstandigheden. Ondernemingsraad of Personeelsvertegenwoordiging hebben instemmingsrecht: de RIE moet vooraf ter goedkeuring aan hen worden voorgelegd, en de stand van zaken (' doen we wat we hebben afgesproken') moet jaarlijks met hen worden doorgesproken

  2. Artikel 6.1 van het arbobesluit stelt dat de temperatuur geen schade aan de gezondheid van werknemers mag veroorzaken. In lid 4 staat vervolgens dat als werknemers toch aan schadelijke klimaatomstandigheden worden blootgesteld, de werkgever persoonlijke beschermingsmiddelen (handschoenen enz.) ter beschikking moet stellen. Als dat niet helpt, moet hij de blootstellingsduur aan kou (of warmte) in zodanige mate beperken, dat geen gezondheidsschade kan optreden...

De vraag die wordt gesteld is meestal bij welke temperatuur men het werk mag weigeren. Dat ligt dus niet duidelijk vast in de Arbowet. Voor de meeste mensen zal gelden dat temperaturen onder de 18 en boven de 26 graden niet meer behaaglijk zijn. Overigens is dit mede afhankelijk van het soort werk dat men verricht.

Zakt de temperatuur verder, dan zal al snel - grofweg beneden de 15 graden - extra kleding noodzakelijk zijn om 'op temperatuur te blijven.'

FNV Bondgenoten is van mening dat b.v. als de verwarmingsinstallatie op kantoor is uitgevallen, er in principe niet meer kan worden gewerkt. Bij kantoorwerk beweegt men immers over het algemeen betrekkelijk weinig en is men ook onvoldoende warm gekleed.
Als de werkgever niet kan zorgen voor vervangende warmtebronnen of voor een andere warme werkruimte moet dit werk naar de mening van de bond worden stopgezet.

Als er werkzaamheden buiten plaatsvinden (glazenwassers of gevelreinigers) speelt ook de wind een rol. Bij sterke wind in combinatie met kou bestaat het gevaar van bevriezing van ledematen. Ook dit werk mag wat ons betreft dus niet meer plaatsvinden.

Vanuit de installatiebranche en aan de bouw verwante sectoren kregen we een paar keer het verhaal dat de werkgever geen verzekering voor vorstverlet heeft genomen en daarom van de werknemers verwacht dat ze doorwerken. Het is duidelijk dat dit geen reden mag zijn om werknemers aan acute gezondheidsrisico's bloot te stellen.

Meer informatie De wetsartikelen op een rij 
Arbowet artikel 5: Risico Inventarisatie en Evaluatie - gewijzigd 1 januari 2007

1. Bij het voeren van het arbeidsomstandighedenbeleid legt de werkgever in een inventarisatie en evaluatie schriftelijk vast welke risico's de arbeid voor de werknemers met zich brengt. Deze risico-inventarisatie en -evaluatie bevat tevens een beschrijving van de gevaren en de risico-beperkende maatregelen en de risico's voor bijzondere categorieën van werknemers.

2. In de risico-inventarisatie en -evaluatie wordt aandacht besteed aan de toegang van werknemers tot een deskundige werknemer of persoon, bedoeld in de artikelen 13 en 14, of de arbodienst.

3. Een plan van aanpak, waarin is aangegeven welke maatregelen zullen worden genomen in verband met de bedoelde risico's en de samenhang daartussen, een en ander overeenkomstig artikel 3, maakt deel uit van de risico-inventarisatie en -evaluatie. In het plan van aanpak wordt tevens aangegeven binnen welke termijn deze maatregelen zullen worden genomen.

4. De risico-inventarisatie en -evaluatie wordt aangepast zo dikwijls als de daarmee opgedane ervaring, gewijzigde werkmethoden of werkomstandigheden of de stand van de wetenschap en professionele dienstverlening daartoe aanleiding geven.

5. Indien de werkgever arbeid doet verrichten door een werknemer die hem ter beschikking wordt gesteld, verstrekt hij tijdig voor de aanvang van de werkzaamheden aan degene, die de werknemer ter beschikking stelt, de beschrijving uit de risico-inventarisatie en -evaluatie van de gevaren en risicobeperkende maatregelen en van de risico's voor de werknemer op de in te nemen arbeidsplaats, opdat diegene deze beschrijving verstrekt aan de betrokken werknemer.

Arbobesluit artikel 6.1: het klimaat op de arbeidsplaats (binnen- en buitenklimaat) - gewijzigd 1 januari 2007

Artikel 6.1. Temperatuur

1. Rekening houdend met de aard van de werkzaamheden die door de werknemers worden verricht en de fysieke belasting die daar het gevolg van is, veroorzaakt de temperatuur op de arbeidsplaats geen schade aan de gezondheid van de werknemers.

2. Indien door de temperatuur op de arbeidsplaats of door ongunstige weersomstandigheden toch schade aan de gezondheid van de werknemers kan ontstaan, worden persoonlijke beschermingsmiddelen ter beschikking gesteld.

Indien de ter beschikking gestelde persoonlijke beschermingsmiddelen schade aan de gezondheid niet kunnen voorkomen, wordt de duur van de arbeid in een zodanige mate beperkt of wordt de arbeid met een zodanige frequentie afgewisseld door een tijdelijk verblijf op een plaats waar een temperatuur heerst als bedoeld in het eerste lid, dat geen schade aan de gezondheid ontstaat.

Arbobeleidsregel 6.1: temperatuur - gewijzigd 1 januari 2007
Grondslag: Arbobesluit artikel 6.1.

1. Indien de aard van het werk of de aard van de arbeidsplaats het werken bij een hoge omgevingstemperatuur noodzakelijk maakt, leiden de klimatologische omstandigheden niet tot overschrijding van de referentiewaarden genoemd in:

a. bijlage A van de norm NEN-ISO 7243:1989 "Hete omgevingsomstandigheden – Bepaling van de
externe warmtebelasting van werkende mensen, gebaseerd op de WBGT-index (wet bulb globe temperature)", inclusief correctieblad C1:1996, en
b. bijlage C van de norm NEN-ISO 7933:1990 "Hete klimaatomstandigheden – Analytische bepaling en interpretatie van de warmte-belasting met behulp van de berekening van de vereiste zweetproductie".

2. Indien de aard van het werk of de aard van de arbeidsplaats het werken bij een lage omgevingstemperatuur noodzakelijk maakt, voldoet het klimaat aan de norm NVN-ISO/TR 11079:1996 "Beoordeling van koude klimaatomstandigheden. Bepaling van de vereiste warmteisolatie van kleding", rekening houdend met de koude-beschermende kleding die de werknemer draagt.

3. Bij overschrijding van de referentiewaarden in de bovengenoemde normen dient de werkgever de thermische belasting op de betreffende arbeidsplaats met behulp van passende maatregelen te verminderen, zo veel mogelijk in eerste aanleg bij de bron van de thermische belasting.

Deze beleidsregel is niet van toepassing aan boord van zeeschepen.

De uitgangspunten van de Arbeidsinspectie

De Arbeidsinspectie heeft haar meest recente richtlijn hoe om te gaan met problemen rond het (binnen)klimaat niet publiek gemaakt
Klik hier om kennis te nemen van de vorige, vanwege wetswijziging inmiddels verouderde, maar desondanks zeer informatieve richtlijn (pdf-dokument, 84kB).

 

Terug naar top


Werk veilig en gezond, word nu lid van de bond